Waarom reageert je hond soms ineens veel heftiger op prikkels dan wat jij zou verwachten?

Wat is stress bij honden en wanneer is de spreekwoordelijke emmer vol?

Misschien herken je het.

Je hond loopt normaal gesproken prima mee tijdens een wandeling. Hij ziet een andere hond, een fietser of een groepje kinderen.  Hij reageert misschien even maar loopt daarna weer rustig verder.

Totdat hij even later ineens veel heftiger reageert.

Hij blaft, valt uit, trekt aan de lijn, probeert weg te komen of lijkt opeens helemaal niet meer naar je te luisteren.

Je vraagt je misschien af:
"Wat gebeurt er? Hij deed dit net nog helemaal niet"

Toch komt zo'n reactie niet altijd uit het niets.

Het kan zijn dat je hond gedurende de dag al verschillende prikkels en spannende ervaringen heeft gehad. Of je hond is zo ie zo al wat kwetsbaar of gevoelig.
Het kan zijn dat je hond gedurende de dag al verschillende prikkels en spannende ervaringen heeft gehad. Zijn spanning is daardoor steeds verder gaan oplopen. De laatste gebeurtenis kan vervolgens de druppel  zijn die de emmer doet overlopen.

Dit noemen we trigger stacking oftwel een opeenstapeling van prikkels en spanning.

Wat is trigger stacking bij honden?

Trigger stacking betekent dat verschillende prikkels en ervaringen elkaar in relatief snel tempo opvolgend, waardoor een hond onvoldoende gelegenheid krijgt om te herstellen (reguleren) 

Een afzonderlijke prikkel hoeft helemaal niet groot te zijn, denk aan geur, een kind in de verte, een vogel wat overvliegt.
Honden leven veel dichter bij de natuur en ervaren prikkels anders dan mensen.
Maar meerdere prikkels bij elkaar kunnen ervoor zorgen dat de spanning bij je hond steeds verder oploopt.

De laatste prikkel is dan niet per se de oorzaak van de reactie, maar kan wel het moment zijn waarop je ziet dat de grens van je hond is bereikt.

Waarom lijkt het soms alsof een hond "uit het niets" reageert?

Een hond kan op een bepaald moment reageren op een prikkel die hij normaal gesproken prima aankan.
Dat kan voor de eigenaar erg onverwacht zijn.

Bijvoorbeeld:

✔️ Je hond heeft eerder die dag al meerdere honden ontmoet;
✔️Er was bezoek in huis;
✔️Tijdens de wandeling was er veel verkeer;
✔️Een fietser kwam onverwacht dichtbij;
✔️Er waren spelende kinderen;
✔️Je hond heeft intensief gespeeld;
of er was een andere spannende gebeurtenis.
Geen van deze gebeurtenissen hoeft op zichzelf een groot probleem te zijn.
Maar samen kunnen ze wel bijdragen aan een hoge totale belasting.

Daarom is het bij een onverwachte reactie belangrijk om niet alleen te kijken naar wat er op dat moment gebeurde, maar ook naar wat eraan voorafging.

Wat gebeurt er bij stress in het lichaam van je hond?

Wanneer een hond spanning of stress ervaart, reageert zijn lichaam daarop.
Onder andere het zenuwstelsel en verschillende hormonen spelen hierbij een rol. Het lichaam komt tijdelijk in een toestand van verhoogde paraatheid.

Stress is zichzelf geen probleem.

Stress is namelijk een normale lichamelijke reactie die ervoor zorgt dat een mens of dier kan reageren op wat er op dat moment gebeurt.

Het wordt vooral relevant wanneer een hond teveel prikkels achter elkaar krijgt en onvoldoende gelegenheid heeft om te herstellen.
Dan kan het steeds moeilijker worden om nieuwe prikkels rustig te verwerken.

Daarom is niet alleen de prikkel zelf belangrijk, maar ook:

Hoeveel prikkels krijgt mijn hond, hoe intens zijn die en hoeveel hersteltijd zit ertussen?

Niet iedere prikkel is voor iedere hond hetzelfde
Wat voor de ene hond nauwelijks betekenis heeft, kan voor een andere hond behoorlijk spannend zijn.
De ene hond vindt fietsers lastig, een andere hond raakt gespannen van onbekende mensen.
Weer een andere hond heeft moeite met rennende kinderen, andere honden, harde geluiden of drukke omgevingen.

Ook de omstandigheden kunnen verschil maken.

Een hond kan op een rustige ochtend prima langs een andere hond lopen, terwijl hij diezelfde middag veel heftiger reageert. Dat betekent niet automatisch dat zijn gedrag “onvoorspelbaar” is.
Het kan zijn dat zijn spanningsniveau op die twee momenten verschillend was.

Ook positieve spanning telt mee.

Bij stress denken we vaak aan angst of negatieve ervaringen.
Maar ook positieve opwinding vraagt iets van het lichaam.

Een lange speelsessie, een spannende training, een behendigheidswedstrijd, een workshop of een ontmoeting met een favoriete hond kan heel leuk zijn en tegelijkertijd veel spanning oproepen.
Vergelijk het met een kind dat een hele dag in een pretpark heeft doorgebracht.
Het was een fantastische dag maar eenmaal thuis kan het kind moe, prikkelbaar of huilerig zijn.

Bij honden kan iets vergelijkbaars gebeuren. (denk aan de bekende "Zoomies")

Daarom is het verstandig om niet alleen te kijken naar:

“Vond mijn hond dit leuk?”

Maar ook naar:

“Hoeveel spanning heeft deze ervaring bij mijn hond veroorzaakt?”

Hoe herken je stress bij je hond?

Een hond hoeft niet te blaffen, grommen of uit te vallen om spanning te ervaren.
Veel stresssignalen zijn subtieler.

Denk bijvoorbeeld aan:

Wegkijken;
Hoofd wegdraaien;
Lippen likken;
Gapen;
Hijgen;
Verstijven;
Oren naar achteren;
Gespannen lichaam;
Plotseling druk gedrag;
Minder goed kunnen reageren op jou;
Bijten in je kleding of riem
Vluchtgedrag.
Een afzonderlijk signaal betekent niet automatisch dat een hond stress heeft maar vaak is hier wel sprake van een combinatie van signalen.

De context is belangrijk.

Een hond kan bijvoorbeeld  ook gewoon gapen omdat hij moe is maar bij een waarnemen van een stressprikkel kan hij ook gaan gapen.
Kijk daarom  altijd naar het volledige gedrag, de situatie en wat er voorafgaand aan het signaal gebeurde.

Iedere hond heeft een eigen stressdrempel - Niet iedere hond bereikt zijn grens even snel.De ene hond kan verschillende prikkels achter elkaar verwerken en blijft redelijk ontspannen.
Een andere hond heeft veel sneller behoefte aan afstand, rust of herstel.

Daarom is het niet zinvol om jouw hond voortdurend te vergelijken met andere honden.
Het belangrijkste is dat je jouw hond leert herkennen:

Wanneer wordt het voor míjn hond te veel?

Je kunt daarbij letten op veranderingen in zijn gedrag.

👉🏼 Kan hij nog rustig snuffelen?

👉🏼 Kan hij nog reageren op jou?

👉🏼 Kan hij afstand nemen?

👉🏼 Kan hij na een prikkel weer snel ontspannen?

👉🏼 Of blijft hij alert en gespannen?

Dat soort informatie vertelt je vaak veel meer dan alleen de uiteindelijke uitvalreactie.

Hoe voorkom je dat spanning bij de hond zich opstapelt?

Je kunt natuurlijk niet alle prikkels uit het leven van je hond verwijderen dat hoeft ook niet.
Een hond krijgt nu eenmaal te maken met spannende, nieuwe, leuke en soms vervelende ervaringen.

Het gaat erom dat je je hond voldoende mogelijkheden geeft om daarmee om te gaan en daarna weer te herstellen.

1. Leer de signalen van jouw hond herkennen

Hoe eerder je ziet dat de spanning oploopt, hoe eerder je kunt handelen.
Wacht niet altijd totdat je hond uitvalt of volledig over zijn grens gaat.
Een subtiel signaal kan al informatie geven.

2. Kijk naar het totaalplaatje

Vraag jezelf niet alleen af: “Waar reageert mijn hond nú op?”

Maar ook:

“Wat heeft hij vandaag allemaal al meegemaakt?”
Een hond die een drukke ochtend achter de rug heeft, kan in de middag minder goed tegen een prikkel dan normaal.

3. Neem op tijd afstand

Als je weet dat jouw hond moeite heeft met een bepaalde situatie, hoef je niet te wachten totdat het misgaat.
Zie je bijvoorbeeld spelende en rennende kinderen of voorbij razende fietsers of auto's  en weet je dat jouw hond daar gespannen van raakt?
Neem dan liever op tijd afstand.

Dat is geen zwakte en betekent niet dat je hond “niets leert”.
Je voorkomt hiermee juist dat zijn spanning verder oploopt.

4. Geef je hond tijd om te herstellen

Herstel is een belangrijk onderdeel van omgaan met stress.
Na een spannende of intensieve ervaring heeft je hond tijd nodig om weer tot rust te komen dit kan per hond verschillen.Dat betekent niet dat je iedere prikkel moet vermijden.
Het betekent wel dat je rekening houdt met de totale belasting van je hond.

🐕‍🦺 Heeft je hond tijdens een wandeling verschillende spannende situaties meegemaakt? Dan kan een rustige rest van de dag verstandig zijn.

🐕‍🦺 Heeft hij een drukke activiteit gehad? Dan kan hij daarna behoefte hebben aan slaap en rust.

En soms betekent goed voor je hond zorgen simpelweg:

VANDAAG EVEN WAT MINDER..

Een voorbeeld uit de praktijk

Stel: je loopt ’s ochtends met je hond.
Eerst komt er een grote hond onverwacht dichtbij, je hond vindt dit spannend, maar jullie kunnen afstand nemen.

Even later komt er een fietser hard voorbij, je hond schrikt.
Verderop begint een andere hond te blaffen, je hond reageert opnieuw.

Thuis lijkt hij weer snel rustig te worden.
’s Middags gaan jullie opnieuw wandelen.

Dan komt er een hond voorbij die hij normaal gesproken prima kan passeren, maar deze keer valt hij uit...

Je denkt misschien:

“Waarom reageert hij nu ineens? Deze hond doet toch niets?”
De eerdere gebeurtenissen kunnen hebben bijgedragen aan de spanning die je hond op dat moment al bij zich droeg van de ochtendwandeling nog niet genoeg heeft kunnen verwerking
De laatste hond kan simpelweg de druppel zijn geweest die de emmer deed overlopen.

Trigger stacking betekent niet dat alles door stress komt

Het is belangrijk om voorzichtig te blijven met het verklaren van gedrag.
Een plotselinge gedragsverandering kan verschillende oorzaken hebben.
Denk bijvoorbeeld ook aan pijn, lichamelijke problemen, angst, aangeleerd gedrag, eerdere ervaringen of veranderingen in de omgeving.

Trigger stacking is daarom geen diagnose, maar een manier om te begrijpen hoe meerdere prikkels en ervaringen invloed kunnen hebben op het gedrag van een hond.

Wanneer gedrag plotseling verandert of sterk toeneemt, is het altijd verstandig om ook lichamelijke oorzaken uit te sluiten.
Kijk verder dan het moment waarop je hond reageert
Een heftige reactie vertelt je niet alleen iets over de laatste prikkel.

Kijk ook naar wat eraan voorafging.

👉🏼 Wat heeft je hond meegemaakt?

👉🏼 Welke signalen gaf hij eerder?

👉🏼 Hoeveel tijd had hij om te herstellen?

👉🏼 Hoe vol zat zijn ‘emmer’ misschien al?

Door op deze manier naar hondengedrag te kijken, leer je je hond steeds beter begrijpen.
En dat is uiteindelijk waar goede begeleiding begint:
Niet alleen het gedrag bekijken dat je lastig vindt, maar proberen te begrijpen wat je hond je met zijn gedrag vertelt.

Wil je je hond beter leren begrijpen?

Wanneer je weet waar je hond spanning van krijgt, welke signalen hij laat zien en hoeveel prikkels hij op een bepaald moment aankan, kun je hem veel beter begeleiden.

Je hoeft niet iedere prikkel te voorkomen.
Je wilt vooral leren wanneer je hond ondersteuning nodig heeft, wanneer afstand verstandig is en wanneer hij behoefte heeft aan rust en herstel.
Soms is een kleine aanpassing in de omgeving of in de dagelijkse routine al waardevol.

En soms vraagt het gedrag om meer begeleiding en een individuele aanpak.

Wil je weten wat het gedrag van jouw hond jou vertelt? Dan kan een individuele gedragsbegeleiding helpen om samen te kijken naar de oorzaak, de omstandigheden en wat jouw hond nodig heeft.

Dit artikel is geschreven door Anneke Niesten
Holistisch hondengedrag begeleider - Specialisatie probleemgedrag.